Tatkova zemunica na Malom Jastrepcu čuva sećanje na heroje Toplice

Na obroncima Malog Jastrepca, svega dvadesetak kilometara od Niša, nalazi se Predeo izuzetnih odlika „Tatkova zemunica“, jedinstven prostor u kojem se prepliću očuvana priroda, bogata istorija i sećanje na jedan od simbola antifašističke borbe na jugu Srbije. Ovo područje danas predstavlja ne samo izletište i prirodnu oazu, već i mesto koje čuva uspomenu na narodnog heroja Nikodija Stojanovića Tatka i njegove saborce.

Zaštićeni prostor obuhvata oko 361 hektar bukovih i hrastovih šuma na području opštine Merošina, na nadmorskoj visini od 500 do 920 metara. Posetioci ovde mogu da vide dve zemunice, spomen-obeležje „Tatkova zemunica“, crkvu Svetih Vrača, odmaralište, česme i vikendice, dok posebnu ambijentalnu vrednost prostoru daju šumski predeli i blizina Krajkovačkog jezera.

Ovaj lokalitet zauzima posebno mesto u istoriji Drugog svetskog rata. Upravo ovde su 13. avgusta 1942. godine, nakon što je njihovo skrovište otkriveno, narodni heroj Nikodije Stojanović Tatko i grupa njegovih saboraca odlučili da ne padnu živi u ruke neprijatelju. Okruženi pripadnicima okupacionih snaga, izvršili su samoubistvo, ostavljajući iza sebe priču koja se i danas pamti kao simbol otpora i slobode.

Na taj događaj i danas podsećaju stihovi narodne pesme:

“Oj, Toplice, jel’ ti žao heroj Tatko što je pao; heroj Tatko i ostali na Jastrepcu što su pali? Pade Tatko usred luga sa njegovih sedam druga.”

Nikodije Stojanović Tatko rođen je 1912. godine u Staroj Božurni. Završio je učiteljsku školu i radio u selima oko Bosilegrada i Prokuplja, gde je važio za jednog od najuglednijih prosvetnih radnika svog vremena. U Narodnooslobodilačku borbu uključio se 3. avgusta 1941. godine, kada je postao i član štaba Topličkog partizanskog odreda. Posle rata proglašen je narodnim herojem Jugoslavije, a u njegovom rodnom selu i danas postoje spomenik i porodična kuća.

Tokom ratnih godina dve zemunice na Malom Jastrepcu služile su kao sklonište i mesto za čuvanje namirnica borcima Topličkog partizanskog odreda. U njihovoj neposrednoj blizini 1975. godine uređeno je memorijalno područje sa spomeničkom kompozicijom i spomen-pločama posvećenim učesnicima pokreta otpora.

Značaj ovog prostora prepoznat je još 1971. godine, kada je zaštićen kao Memorijalni prirodni spomenik „Tatkova zemunica“. Novi status dobio je 2015. godine, kada je proglašen Predelom izuzetnih odlika, čime su objedinjene njegove prirodne, kulturno-istorijske i pejzažne vrednosti.

Izvor/ Saznaj više: niskevesti.rs